ท่ามกลางอ้อมกอดของเทือกเขาบรรทัดอันอุดมสมบูรณ์ ณ บ้านควนนานอน หมู่ที่ 9 ต.เขาย่า อ.ศรีบรรพต จ.พัทลุง คือที่ตั้งของ “บ้านสานคลุ้มคนเขาย่า” พื้นที่เล็กๆ ที่ถักทอขึ้นจากความรักในหัตถกรรมท้องถิ่นและความมุ่งมั่นที่จะสร้าง “พื้นที่ความสุข” ให้กับผู้สูงวัยในชุมชน โดยมีหัวเรือใหญ่คือ ลุงแดง (ร.ต.อ. สัจจา ขวัญสมคิด) อดีตนายตำรวจ และ ป้าปาน (คุณสุวดี ขวัญสมคิด) คู่รักข้าราชการเกษียณที่เลือกกลับมาใช้ชีวิตเรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยคุณค่าในบ้านเกิด

จากห้องเรียนผู้สูงอายุ สู่ศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาบ้านเขาย่า

     เส้นทางของบ้านสานคลุ้มไม่ได้เริ่มต้นจากแผนธุรกิจที่ซับซ้อน แต่เริ่มจากก้าวเล็กๆ หลังเกษียณ เมื่อลุงแดงและป้าปานจูงมือกันไปเรียนที่โรงเรียนผู้สูงอายุของตำบล จนได้พบกับภูมิปัญญาการจักสาน “ต้นคลุ้ม” ที่เพื่อนร่วมรุ่นนำมาสอนกันเอง ลุงแดงผู้เคยมีทักษะการสานเข่งมาตั้งแต่เด็กเรียนรู้ได้อย่างรวดเร็วและฝึกฝนจนชำนาญ จนการสานคลุ้มกลายเป็นอาชีพวัยเกษียณ ขณะที่ป้าปานมองเห็นโอกาสที่จะช่วยให้ผู้สูงวัยมีรายได้เสริม จึงเปิดบ้านเป็นจุดรับฝากขายโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย ไปพร้อม ๆ กับการจำหน่ายผลงานการสานคลุ้มของลุงแดง “กลุ่มอนุรักษ์ภูมิปัญญาบ้านเขาย่า” ซึ่งปัจจุบันมีสมาชิกกว่า 20 คน ป้าปานรับหน้าที่เป็นประธานกลุ่มคอยบริหารจัดการ กระจายงาน และพาผลิตภัณฑ์ฝีมือคนในกลุ่มไปออกบูธจำหน่ายตามที่ต่างๆ เพื่อนำรายได้กลับมาแบ่งสันปันส่วนให้สมาชิกอย่างเป็นธรรม

     “เรื่องเงินไม่ใช่ตัวหลัก เราไม่ได้ลงทุนที่เกินตัว แต่อยากจะทำแบบมีความสุข ไม่ต้องเร่งให้ทันออเดอร์จนเสียสุขภาพ เพราะเป้าหมายของเราคือการสร้างความสุขและทำให้ผู้สูงวัยรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า มีเพื่อนคุย และมีรายได้พอเสริมไว้เลี้ยงตัวบ้าง” — ป้าปาน สุวดี ขวัญสมคิด

หัตถศิลป์จากป่าต้นน้ำ: มรดกธรรมชาติที่ต้องรักษา

    “ต้นคลุ้ม” พืชริมน้ำที่มีลักษณะคล้ายต้นข่า คือวัตถุดิบหลักที่ต้องใช้ความใส่ใจตั้งแต่อยู่ในป่า งานจักสานที่นี่เลือกใช้เพียงส่วนเปลือกจากต้นที่แก่จัดตามธรรมชาติ เพื่อให้ได้เส้นคลุ้มที่แข็งแรงและมีสีน้ำตาลแดงเงางาม ชิ้นงานทุกชิ้นจึงมีความทนทานนับสิบปี เมื่อผสานกับเทคนิคการกันเชื้อราด้วยน้ำมันสนและวานิช ผิวไม้จะยิ่งขึ้นเงาสวยงามตามกาลเวลา

ป้าปานมักย้ำเสมอว่าการทำคลุ้มคือการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ

    “เราทำคลุ้ม เราต้องดูคลุ้มให้เป็น ต้องดูว่าต้นไหนแก่เต็มที่ เพราะถ้าตัดผิด นอกจากจะใช้ไม่ได้แล้ว ยังอาจทำให้ต้นนั้นตายได้ เราทำคลุ้ม เราก็ต้องรักษาต้นคลุ้ม รักษาป่า เพราะต้นคลุ้มที่สมบูรณ์ที่สุด คือคลุ้มที่เติบโตในป่าตามวิถีธรรมชาติ”

การเรียนรู้ที่ไม่มีวันเกษียณ: ส่งต่อภูมิปัญญาสู่อนาคต

    ด้วยความประณีตและหัวใจนักอนุรักษ์ ผลิตภัณฑ์จากบ้านสานคลุ้มได้รับคัดเลือกเป็นสินค้า OTOP จังหวัดพัทลุง และเปิดเป็น ศูนย์เรียนรู้ภูมิปัญญาคนเขาย่า แหล่งท่องเที่ยววิถีชุมชนที่ขับเคลื่อนร่วมกับเครือข่ายอย่างเข้มแข็ง ลุงแดงและป้าปานยังคงสนุกกับการเรียนรู้ โดยวางแผนพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ร่วมสมัยมากขึ้น เช่น การบุผ้า แต่งลูกไม้ หรือนำผ้าทอหลากหลายลวดลายมาเพิ่มกลิ่นอายแฟชั่น ซึ่งเป็นการสร้างงานเพิ่มให้กับสมาชิกกลุ่มที่มีทักษะด้านงานเย็บผ้าอีกทางหนึ่ง

     ถึงวันนี้ วิถีบ้านสานคลุ้มคนเขาย่าสะท้อนให้เราเห็นว่า เมื่อภูมิปัญญาท้องถิ่นมาบรรจบกับใจที่พร้อมแบ่งปัน ผลลัพธ์ที่ได้คือรอยยิ้มและความภาคภูมิใจ

ติดตามให้กำลังใจลุงแดงกับป้าปาน “บ้านสานคลุ้มคนเขาย่า” กันได้ที่ : ศูนย์เรียนรู้ภูมิปัญญาบ้านเขาย่า : เลขที่ 42 ม.9 (บ้านควนนานอน) ต.เขาย่า อ.ศรีบรรพต จ.พัทลุง (ทางขึ้นอุทยานแห่งชาติเขาปู่-เขาย่า)

ติดต่อ: Facebook “ร้านคนเขาย่า" และ “คนเขาย่า”