มนุษย์ดำรงชีวิตท่ามกลางความแตกต่าง ไม่ว่าจะเป็นรูปร่าง หน้าตา ฐานะ หรือแม้แต่ความคิด โดยสภาพแวดล้อมรอบข้างเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยกำหนดค่านิยมของแต่ละคน ไม่ว่าจะแตกต่างกันมากเพียงใด สิ่งที่มนุษย์ทุกคนปรารถนาคือการเอาชนะ เพราะการแข่งขันไม่ได้อยู่แค่ในกีฬา แต่ยังปรากฏอยู่ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นด้านการศึกษา การทำงาน หรือการค้าขาย ซึ่งชี้ให้ถึงธรรมชาติของมนุษย์ที่ต้องการชนะ แม้จะไม่มรี างวัลหรือชัยชนะที่เป็นรูปธรรม แต่มนุษย์ก็ยังต้องการเอาชนะกันอยู่เสมอ
“เสียงหัวเราะร่ำไห้ในโลกหล้า” ของ ศักดิ์สิริ มีสมสืบ เป็นบทประพันธ์ที่สะท้อนให้เห็นถึงความแตกต่างของมนุษย์ที่มักมีความคิดและความเชื่อแตกต่างกัน โดยนำเสนอผ่านภาพของสองพี่น้องที่แข่งขันกันระหว่างการหัวเราะและการร้องไห้ แม้จะเป็นเพียงเรื่องราวธรรมดาที่ดูเหมือนการทะเลาะกันของเด็ก แต่กลับแฝงความหมายที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับพฤติกรรมของมนุษย์ในสังคมได้อย่างน่าสนใจ โดยกวีเลือกใช้เหตุการณ์เรียบง่ายใกล้ตัว ทำให้ผู้อ่านเข้าใจ และเข้าถึงเรื่องราวได้ง่าย ชวนให้ย้อนกลับมาพิจารณาตนเองและคนรอบข้าง
ความขัดแย้งที่เกิดจากการอยากเอาชนะกัน แม้แต่ในเรื่องที่ไม่จำเป็นต้องแข่งขัน แสดงให้เห็นว่ามนุษย์แต่ละคนมักยึดถือความคิดของตนเป็นสำคัญ และต้องการให้ผู้อื่นยอมรับ ทั้งยังเชื่อมั่นว่าตนเป็นฝ่ายถูก โดยไม่เปิดใจรับฟังความคิดเห็นที่แตกต่าง ดังในบทกวี
“พี,่ น้อง หัวเราะแข่งกัน
แหกปากแผดลั่น เห็นลิ้นไก่
ฟ้าสะเทือนดาวสะทกกระหนกใจ
น้ำแววกระเพื่อมไหวกระฉอกริน”
การแข่งขันนี้ ไม่ได้หมายถึงการแข่งขันของสองพี่น้องเท่านั้น แต่ยังเป็นภาพแทนของคนในสังคมที่มคี วามขัดแย้งทางความคิด ที่ต่างฝ่ายต่างแสดงจุดยืนของตนอย่างชัดเจน กวีใช้ภาพพจน์อติพจน์ โดยกล่าวว่าสองพี่น้องแข่งขันกันหัวเราะดังลั่นจนทำให้ฟ้าและดาวสะเทือน เมื่อแข่งร้องไห้เสียงก็ดังจนผาหินกร่อน เพื่อเน้นย้ำความดังและความรุนแรงของอารมณ์
สองพี่น้องจากที่แข่งขันในสิ่งเดียวกัน กลับกลายมาเป็นต่างคนต่างมีความคิดที่แตกต่าง แบ่งเป็น 2 ฝ่าย จึงแข่งกันตะโกนว่าสิ่งไหนดังกว่า แต่ละคนเชื่อว่าสิ่งที่ตัวเองเลือกนั้นดีที่สุด ดังนี้
“เอาชนะคะคานกัน ฉันดังกว่า
ไม่ลดราวาศอกออกโทโส
ฟ้าสะเทือน เดือนสะท้านพาลพาโล
ชวนดาวหลุบ ผุบไม่โผล่ คงรำคาญ”
กวียิ่งตอกย้ำภาพพจน์อติพจน์ การยึดมั่นในความคิดของตนเองจนไม่ยอมรับความแตกต่างของผู้อื่น ซึ่งอาจนำไปสู่การโต้เถียง การแข่งขัน และความแตกแยกในที่สุด เพื่อต้องการชนะมากกว่าการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นอย่างมีเหตุผล
กวีเลือกใช้ถ้อยคำที่ทำให้ผู้อ่านเกิดภาพและได้ยินเสียงของเหตุการณ์อย่างชัดเจน ทั้งยังใช้ความขัดแย้งระหว่างเสียงหัวเราะซึ่งสื่อถึงความสุข กับเสียงร่ำไห้ซึ่งสื่อถึงความทุกข์ มนุษย์ก็ยังสามารถนำมาแข่งขันกัน สะท้อนให้เห็นว่าต้นเหตุของความขัดแย้งอาจไม่ได้อยู่ที่ความแตกต่าง แต่อยู่ที่ความยึดมั่นในความคิดของตนเอง
นอกจากนี้ยังใช้ให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ของตัวละครพี่และน้อง จากที่ทะเลาะกันก็กลายมาเป็นร่ำไห้และหัวระไปด้วยกัน ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการคลี่คลายของสถานการณ์และการกลับคืนมาของความสุข การที่พี่และน้องเปลี่ยนจากการร่ำไห้มาเป็นการหัวเราะในเวลาเดียวกัน สะท้อนให้เห็นธรรมชาติของมนุษย์ที่มีอารมณ์แปรเปลี่ยนอยู่เสมอ อีกทั้งยังชี้ให้เห็นว่า ความทุกข์และความสุขล้วนเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต ไม่มีอารมณ์ใดดำรงอยู่ได้ตลอดไป กวีจึงสามารถถ่ายทอดสัจธรรมของชีวิตผ่านเหตุการณ์ธรรมดาได้อย่างมีความหมาย ทำให้ผู้อ่านตระหนักถึงความไม่แน่นอนของอารมณ์และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในชีวิตมนุษย์ ดังในบทกวี
“พี่ ,น้อง กลายมาร่ำไห้ไปด้วยกัน
เดือนจ่อมลับจะดับฝันอยู่รอมร่อ
แต่แล้วคลายกลับกลายผ่องส่องแสงทอ
เจ้าพร้อมใจกันหัวร่อระเริงพลัน”
อย่างไรก็ตาม ความขัดแย้งของพี่น้องกลับไม่ได้สิ้นสุดลงอย่างแท้จริง เพราะเมื่อสถานการณ์คลี่คลาย ทั้งสองก็กลับมาหัวเราะและร้องไห้แข่งขันกันอีกครั้ง ภาพดังกล่าวจึงมีความหมายมากกว่าการทะเลาะกันของเด็กสองคน แต่สะท้อนถึงพฤติกรรมของมนุษย์ที่มักไม่จดจำบทเรียนจากความผิดพลาด และพร้อมจะกลับไปสู่ความขัดแย้งเดิมเมื่อมีโอกาส
“เสียงหัวเราะร่ำไห้ในโลกหล้า” เป็นผลงานที่มีคุณค่าทั้งด้านเนื้อหาและวรรณศิลป์ สามารถนำเรื่องราวธรรมดาในชีวิตประจำวันมาถ่ายทอดเป็นข้อคิดที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับธรรมชาติของมนุษย์ได้อย่างแยบคาย จุดเด่นของบทกวีอยู่ที่การใช้ภาษาอย่างมีชั้นเชิง การสร้างภาพพจน์ที่ช่วยสื่ออารมณ์ และการนำเสนอความขัดแย้งที่สามารถเชื่อมโยงกับสภาพสังคมได้อย่างน่าสนใจ สิ่งที่บทกวีต้องการสะท้อนให้เห็นคือ การแข่งขันเพื่อเอาชนะกันไม่ได้ทำให้เกิดความสุขหรือความเข้าใจเสมอไป แต่อาจนำไปสู่ความขัดแย้งและความแตกแยกที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า ดังนั้น
ผู้อ่านจึงควรนำข้อคิดจากบทกวีมาปรับใช้ในการดำเนินชีวิต โดยรู้จักลดทิฐิ เปิดใจรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น และเคารพความแตกต่าง เพราะท้ายที่สุดแล้ว การอยู่ร่วมกันอย่างเข้าใจและมีความสุขย่อมมีความสำคัญมากกว่าการเป็นผู้ชนะเหนือใครเพียงฝ่ายเดียว
บทวิจารณ์โดย นฤมล นุพินรัมย์
โครงการ อ่าน เขียน เรียนรู้ สู่ งานวิจารณ์ ปีที่ 12
