ตลาดหนังสือเอเชีย: ฟิลิปปินส์

โอกาสของสำนักพิมพ์ต่างชาติในตลาดผู้อ่าน 113 ล้านคน

โดย Charmaine Capuchino, Chief, Industry Development, National Book Development Board
 

     ตลาดหนังสือฟิลิปปินส์กำลังเปิดพื้นที่ใหม่ให้กับสำนักพิมพ์ นักเขียน และผู้ถือครองลิขสิทธิ์จากต่างประเทศ ไม่เพียงในฐานะตลาดผู้บริโภคขนาดใหญ่ แต่ยังรวมถึงตลาดสถาบันที่มีเครือข่ายโรงเรียน ห้องสมุด และโครงการจัดซื้อหนังสือภาครัฐจำนวนมาก

      Charmaine Capuchino, Chief, Industry Development แห่ง National Book Development Board หรือ NBDB ประเทศฟิลิปปินส์ ได้นำเสนอภาพรวมของอุตสาหกรรมหนังสือฟิลิปปินส์ พร้อมชี้ให้เห็นถึงโอกาสในการซื้อขายลิขสิทธิ์ การแปล และการสร้างความร่วมมือระหว่างสำนักพิมพ์ฟิลิปปินส์กับสำนักพิมพ์ต่างประเทศ

      เธออธิบายว่า ภารกิจด้านการพัฒนาอุตสาหกรรมหนังสือของ NBDB ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการสนับสนุนสำนักพิมพ์ภายในประเทศ แต่ยังรวมถึงการสร้างโอกาสให้หนังสือฟิลิปปินส์เข้าถึงตลาดต่างประเทศ ผ่านเงินสนับสนุน มาตรการจูงใจ การเข้าถึงตลาด การสร้างโอกาสทางธุรกิจ ตลอดจนการสนับสนุนด้านการแปลและการเผยแพร่ในระดับนานาชาติ

      อย่างไรก็ตาม เป้าหมายของการนำเสนอครั้งนี้ไม่ได้อยู่ที่การบอกว่าหนังสือทุกเล่มจากต่างประเทศจะต้องเหมาะกับตลาดฟิลิปปินส์ หรือหนังสือฟิลิปปินส์ทุกเล่มจะเหมาะกับทุกประเทศ แต่คือการช่วยให้ผู้ประกอบการมองเห็นว่า ตลาดนี้มีลักษณะอย่างไร และหนังสือประเภทใดอาจมีโอกาสค้นพบผู้อ่านใหม่

ตลาดขนาดใหญ่ทั้งในเชิงผู้บริโภคและองค์กร

     ฟิลิปปินส์มีประชากรราว 113 ล้านคน ในจำนวนนี้มีนักเรียนและนักศึกษาประมาณ 27 ล้านคน มีโรงเรียนมากกว่า 60,000 แห่ง และมีเครือข่ายห้องสมุดสาธารณะมากกว่า 1,800 แห่ง

      ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า ตลาดหนังสือของฟิลิปปินส์ไม่ได้มีเพียงตลาดค้าปลีกสำหรับผู้บริโภคทั่วไปเท่านั้น แต่ยังมีตลาดสถาบันขนาดใหญ่อย่างโรงเรียน ห้องสมุด และโครงการจัดซื้อหนังสือของภาครัฐ

      ด้วยความที่ฟิลิปปินส์เป็นประเทศที่ใช้ภาษาอังกฤษอย่างแพร่หลาย สำนักพิมพ์ต่างชาติจึงมีโอกาสนำหนังสือภาษาอังกฤษเข้าสู่ตลาดได้โดยตรงในหลายกรณี ขณะเดียวกัน หนังสือที่ต้องการเข้าถึงกลุ่มผู้อ่านเฉพาะก็อาจใช้วิธีการแปลหรือปรับเนื้อหาให้เหมาะสมกับตลาดท้องถิ่น

      Capuchino ย้ำว่า แม้จะไม่สามารถกล่าวได้ว่าประชากรทั้ง 113 ล้านคนจะเป็นผู้ซื้อหนังสือ แต่ฐานผู้อ่านที่มีอยู่ก็มีขนาดใหญ่เพียงพอที่จะสร้างโอกาสให้กับหนังสือที่มีเนื้อหาเหมาะกับความสนใจของตลาด

อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ยังคงเติบโต

     ความเคลื่อนไหวของตลาดหนังสือฟิลิปปินส์ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในฝั่งผู้อ่านเท่านั้น แต่ยังสะท้อนผ่านการเติบโตของอุตสาหกรรมการพิมพ์และการจัดพิมพ์ด้วย

      จำนวนการจดทะเบียน ISBN เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากระดับประมาณ 6,000 รายการ ไปสู่ประมาณ 16,000 รายการในปี 2025 ขณะที่สถานประกอบการที่จดทะเบียนในอุตสาหกรรมรายงานยอดขายรวมประมาณ 284 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2025

     ปัจจุบันฟิลิปปินส์มีสำนักพิมพ์ที่ยังดำเนินกิจการอยู่มากกว่า 400 แห่ง และมีร้านหนังสือมากกว่า 500 แห่งทั่วประเทศ

     แม้ Capuchino จะย้ำว่า “ไม่มีตลาดไหนง่าย” แต่ข้อมูลเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า ฟิลิปปินส์เป็นตลาดที่ยังคงมีการผลิต ตีพิมพ์ จัดจำหน่าย และซื้อหนังสืออย่างต่อเนื่อง คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “ตลาดฟิลิปปินส์ใหญ่แค่ไหน” แต่คือ “ผู้อ่านชาวฟิลิปปินส์กำลังอ่านอะไร”

หนังสือประเภทไหนที่ผู้อ่านฟิลิปปินส์สนใจ

ตลาดฟิลิปปินส์มีความหลากหลายด้านประเภทหนังสือ โดยหมวดที่มีความเคลื่อนไหวอย่างชัดเจน ได้แก่

• Romance และ New Adult
• Young Adult
• Graphic Novels และ Comics
• หนังสือเด็กและหนังสือภาพ
• วรรณกรรม
• หนังสือวิชาการ
• บทกวี

     ในแต่ละหมวด ยังมีธีมที่ได้รับความสนใจอย่างต่อเนื่อง เช่น ตำนานและเทพปกรณัม แฟนตาซี สยองขวัญ Coming of Age ครอบครัว ความรัก รวมถึงหนังสือแนว BL และ GL ซึ่งมีแนวโน้มเติบโตมากขึ้น

     สิ่งสำคัญสำหรับสำนักพิมพ์ต่างประเทศคือ ไม่จำเป็นต้องสร้างหนังสือขึ้นมาใหม่โดยเฉพาะสำหรับตลาดฟิลิปปินส์เสมอไป เพราะหนังสือที่มีอยู่แล้วในแค็ตตาล็อกอาจมีศักยภาพในตลาดนี้อยู่ก่อนแล้ว

      สิ่งที่จำเป็นกว่าคือ การค้นหาพันธมิตรท้องถิ่นที่เหมาะสม ซึ่งสามารถช่วยประเมินได้ว่า หนังสือเล่มใดควรจัดจำหน่ายในรูปแบบเดิม ควรแปล ควรปรับเนื้อหาให้เข้ากับตลาด หรือควรนำไปเสนอเข้าสู่ตลาดสถาบัน

สองช่องทางหลักเข้าสู่ตลาดฟิลิปปินส์

      การเข้าสู่ตลาดหนังสือฟิลิปปินส์สามารถแบ่งออกเป็นสองช่องทางหลัก ได้แก่ ตลาดการค้าทั่วไป หรือ Trade Market ซึ่งประกอบด้วยร้านหนังสือ สำนักพิมพ์ และผู้จัดจำหน่าย และ ตลาดองค์กร หรือ Institutional Market ซึ่งประกอบด้วยโรงเรียน ห้องสมุด และโครงการจัดซื้อหนังสือที่ได้รับงบประมาณจากรัฐบาล

      สำหรับสำนักพิมพ์ต่างชาติ การร่วมมือกับสำนักพิมพ์ฟิลิปปินส์มีบทบาทสำคัญอย่างมาก เพราะพันธมิตรท้องถิ่นสามารถช่วยวางกลยุทธ์ว่าหนังสือควรเข้าสู่ตลาดในรูปแบบใด และควรเจาะตลาดกลุ่มไหน

     นอกจากนี้ ตลาดสถาบันยังเป็นอีกหนึ่งโอกาสที่มีขนาดใหญ่และมักถูกมองข้าม

     NBDB เองมีโครงการจัดซื้อหนังสือสำหรับโครงการสำคัญอย่าง Book Nook ซึ่งมีอยู่ประมาณ 153 แห่งทั่วประเทศ โดยเฉพาะโครงการนี้มีงบประมาณประมาณ 200,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อปี แม้งบประมาณอาจเพิ่มหรือลดในแต่ละปี

       ขณะเดียวกัน กระทรวงศึกษาธิการของฟิลิปปินส์ยังจัดซื้อหนังสือจากสำนักพิมพ์ภายในประเทศเพื่อกระจายไปยังห้องสมุดโรงเรียนและศูนย์เครือข่ายห้องสมุดทั่วประเทศ โดยมีงบประมาณโดยประมาณในระดับ 40 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ทั้งนี้ตัวเลขอาจเปลี่ยนแปลงไปตามงบประมาณในแต่ละปี

      ด้วยเหตุนี้ หนังสือจากต่างประเทศที่ต้องการเข้าสู่ตลาดฟิลิปปินส์จึงอาจมีโอกาสทั้งในตลาดค้าปลีกและตลาดสถาบัน หากสามารถทำงานร่วมกับพันธมิตรในประเทศได้อย่างเหมาะสม

หนังสือฟิลิปปินส์เองก็กำลังเดินทางออกสู่โลก

     โอกาสด้านลิขสิทธิ์ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงจากต่างประเทศเข้าสู่ฟิลิปปินส์เท่านั้น แต่ยังเกิดขึ้นในทิศทางกลับกันด้วย ในปัจจุบันมีหนังสือฟิลิปปินส์จำนวนมากที่พร้อมเสนอขายลิขสิทธิ์ในต่างประเทศ ทั้งในกลุ่มการ์ตูน นิยายภาพ หนังสือเด็ก วรรณกรรม และหนังสือประเภทต่าง ๆ

      Capuchino แนะนำว่า ผู้ซื้อสิทธิ์ไม่ควรมองเพียงรายชื่อหนังสือที่คุ้นเคย แต่ควรเปิดดูแค็ตตาล็อก ขอ Reading Copy และพูดคุยกับสำนักพิมพ์โดยตรง เพราะอาจพบหนังสือที่มีศักยภาพในตลาดของตนเองโดยไม่เคยตั้งใจค้นหามาก่อน

      นี่คือหนึ่งในคุณค่าของ Rights Fair และ Marketplace เพราะผู้ซื้อและผู้ขายลิขสิทธิ์มีโอกาสค้นพบสิ่งที่อยู่นอกเหนือจากรายการหนังสือที่เตรียมไว้ล่วงหน้า

จากฟิลิปปินส์สู่เยอรมนี ฝรั่งเศส มาเลเซีย และอีกหลายประเทศ

     ปัจจุบันหนังสือฟิลิปปินส์ได้รับการแปลและนำไปเผยแพร่ในหลายตลาดแล้ว เช่น เยอรมนี ฝรั่งเศส มาเลเซีย ศรีลังกา และอียิปต์

      ประเภทของหนังสือที่ได้รับการแปลก็มีความหลากหลาย ตั้งแต่วรรณกรรมเด็ก นิยายอิงประวัติศาสตร์ นิยายอาชญากรรม โรแมนซ์ สยองขวัญ Coming of Age ไปจนถึง Speculative Fiction

     ตัวอย่างเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า เรื่องราวของฟิลิปปินส์สามารถเดินทางข้ามพรมแดนได้ และแต่ละตลาดก็มีความสนใจในหนังสือคนละประเภท

      หน้าที่ของ NBDB จึงไม่ใช่การบอกว่าสำนักพิมพ์ต่างประเทศ “ควรซื้อหนังสือเล่มไหน” แต่เป็นการช่วยให้ผู้ซื้อได้ค้นพบผลงานและสำนักพิมพ์ที่อาจสอดคล้องกับลักษณะผู้อ่านของแต่ละประเทศ

ข้อตกลงลิขสิทธิ์อาจมาพร้อมการสนับสนุนค่าแปล

      อีกหนึ่งประเด็นสำคัญที่ Capuchino เปิดเผยคือ การซื้อลิขสิทธิ์หนังสือฟิลิปปินส์ในอนาคตอาจมาพร้อม การสนับสนุนด้านค่าแปลจาก NBDB

       ขณะนี้ NBDB อยู่ระหว่างการปรับปรุงและพัฒนาหลักเกณฑ์ของโครงการทุนให้มีความสมบูรณ์มากขึ้น โดยมีแนวคิดที่จะสนับสนุนการแปลหนังสือฟิลิปปินส์ไปสู่ภาษาต่างประเทศ รวมถึงการแปลในทิศทางกลับกัน

       เมื่อแนวทางและหลักเกณฑ์ของโครงการมีความชัดเจน NBDB จะเผยแพร่ข้อมูลให้กับสำนักพิมพ์และผู้ที่สนใจ

       Capuchino ฝากข้อคิดสำคัญไว้ว่า หากผู้ซื้อสิทธิ์พบหนังสือฟิลิปปินส์ที่คิดว่าเหมาะกับตลาดของตน “อย่าปล่อยให้ต้นทุนด้านการแปลเป็นเหตุผลที่ทำให้การสนทนาต้องหยุดลง”

       ผู้ซื้อสามารถพูดคุยทั้งกับสำนักพิมพ์เจ้าของผลงานและ NBDB เพื่อค้นหารูปแบบความร่วมมือที่เป็นไปได้

โอกาสที่เริ่มต้นจากการมองกันและกัน

     ท้ายที่สุด Capuchino สรุปคำเชิญของเธออย่างเรียบง่ายว่า ขอให้สำนักพิมพ์ต่างประเทศ มองตลาดฟิลิปปินส์ มองหนังสือของฟิลิปปินส์ และในขณะเดียวกันก็เปิดโอกาสให้ฟิลิปปินส์ได้มองหนังสือจากตลาดอื่นด้วยเช่นกัน

     หัวใจสำคัญของตลาดลิขสิทธิ์จึงไม่ใช่เพียงการซื้อขายหนังสือ แต่คือการค้นหาว่า เรื่องราวจากประเทศหนึ่งสามารถเดินทางไปพบกับผู้อ่านในอีกประเทศหนึ่งได้อย่างไร และใครคือพันธมิตรที่เหมาะสมที่จะช่วยให้การเดินทางนั้นเกิดขึ้นจริง

      สำหรับสำนักพิมพ์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย ฟิลิปปินส์จึงเป็นทั้ง ตลาดที่น่าสนใจสำหรับการส่งออกลิขสิทธิ์ และในขณะเดียวกันก็เป็น แหล่งค้นหาผลงานใหม่สำหรับการนำเข้าลิขสิทธิ์ ที่ควรจับตามองมากขึ้นในอนาคต