Google play App Store

พระยาอนุมานราชธน

พระยาอนุมานราชธน

ศาสตราจารย์ พระยาอนุมานราชธน (14 ธันวาคม พ.ศ. 2431 - 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2512) นักปราชญ์และนักการศึกษาคนสำคัญของไทย ผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมและเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของโลกชาวไทย ประจำปี พ.ศ. 2531 ขององค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) เกิดเมื่อวันศุกร์ที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2431 ที่เรือนไม้หลังหนึ่ง ติดคูด้านใต้วัดพระยาไกร แถวโรงเลื่อยบริษัทบอร์เนียว ซึ่งตั้งอยู่ที่ ตำบลพระยาไกร อำเภอยานนาวา จังหวัดพระนคร (ซึ่งปัจจุบันคือแขวงวัดพระยาไกร เขตบางคอแหลม กรุงเทพมหานคร) เป็นบุตรของนายหลีกับนางเฮียะ มีชื่อเดิมภาษาจีนว่า หลีกวงหยง ต่อมา ได้เปลี่ยนเป็น ยง และได้รับพระราชทานนามสกุลจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวว่าเสฐียรโกเศศ ต่อมาวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2485 จึงได้รับพระบรมราชานุญาตให้ใช้ราชทินนามอนุมานราชธนเป็นชื่อสกุล

พระยาอนุมานราชธน ลาออกจากบรรดาศักดิ์ เมื่อปี พ.ศ. 2485

 

การศึกษา

เมื่ออายุราวห้าหกขวบได้เริ่มเรียนหนังสือกับบิดา โดยต้องตื่นตั้งแต่ตีห้ามาอ่านหนังสือ ครั้นอายุได้สักสิบขวบมารดาก็พาไปฝากเข้าโรงเรียนบ้านพระยานานา อยู่แถวใต้ปากคลองวัดทองเพลง เป็นนิวาสถานเดิมของพระยานานาพิพิธ บุตรชายคนหนึ่งของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ โรงเรียนนี้สอนทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ เด็กชายยงเรียนได้เร็วมากกว่าคนอื่นเพราะได้เรียนหนังสือมาแล้วกับบิดา ต่อมาจึงเข้าเรียนโรงเรียนอัสสัมชัญ พ.ศ. 2443 สมัยนั้นเรียนเป็นภาษาอังกฤษ มีสอนภาษาไทยบ้างสัปดาห์ละสองชั่วโมงเท่านั้น ได้เล่าเรียนจบชั้นมัธยม 4 พอขึ้นชั้นมัธยม 5 ก็ต้องออกจากโรงเรียน เพราะครอบครัวมีฐานะไม่ดี รวมทั้งมีพี่น้องหลายคนและพระยาอนุมานราชธนเป็นบุตรคนโต กระนั้นท่านกลับศึกษานอกระบบโรงเรียนและศึกษาตลอดชีวิต ด้วยมีนิสัยรักความรู้ กระทั่งได้ชื่อว่าเป็นนักปราชญ์คนสำคัญของไทย
 

การทำงาน

หลังออกจากโรงเรียนท่านได้เริ่มชีวิตการทำงานด้วยการไปฝึกหัดผสมยาที่โอสถศาลาของรัฐบาล และได้เรียนภาษาอังกฤษเพิ่มเติมในตอนกลางคืน แต่เมื่อมิได้รับเบี้ยเลี้ยง จึงลาออกไปทำงานโรงแรมโอเรียนเต็ล ได้เงินเดือนๆ ละ 60 บาท ทำได้ไม่ถึงปีจึงลาออกไปทำงานที่กรมศุลกากรในตำแหน่งเสมียน เงินเดือนๆ ละ 50 บาท ทั้งนี้เพื่อมีเวลาพักผ่อนมากกว่าและรับยกเว้นเกณฑ์เข้าเป็นทหารด้วย ที่กรมศุลกากร พระยาอนุมานราชธนได้พบนายนอร์แมน แมกสแวล ผู้เป็นทั้งหัวหน้าและเป็นผู้สอนภาษาอังกฤษให้พระยาอนุมานราชธนจนแตกฉาน รับราชการก้าวหน้ามาโดยตลอด และได้เลื่อนตำแหน่งจากขุน เป็นหลวง เป็นพระ จนถึงปี พ.ศ. 2467 จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระยาอนุมานราชธน มีตำแหน่งราชการในกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ถือศักดินา 1000

ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง มีเหตุต้องออกจากราชการในปี พ.ศ. 2476 ซึ่งขณะนั้นท่านดำรงตำแหน่งผู้ช่วยอธิบดี แต่สองปีถัดมา หลวงวิจิตรวาทการ (วิจิตร วิจิตรวาทการ) ซึ่งเป็นอธิบดีกรมศิลปากรในขณะนั้น ได้ชวนให้กลับมารับราชการที่กรมศิลปากร และด้วยความรู้ความสามารถของท่านจึงได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นตามลำดับ ตำแหน่งสุดท้ายได้เป็นอธิบดีกรมศิลปากร ซึ่งภายหลังการเกษียณอายุราชการและการต่ออายุราชการหลายครั้ง จึงออกจากราชการมารับบำนาญ

 

ผลงานสำคัญของพระยาอนุมานราชธนในช่วงเวลา 80 ปีเศษแห่งชีวิตของท่านมีมากนับเป็นหนังสือได้มากกว่า 200 รายการ ดังปรากฏในเว็บไซต์ของคลังปัญญาชนสยามซึ่งเป็นเว็บไซต์เกี่ยวกับงานวรรณกรรมของประเทศไทย เรียงตามลำดับปีที่ตีพิม์เท่าที่ทราบดังนี้

 

ผลงานที่เป็นที่ประจักษ์
 

          ผลงานนิพนธ์ของพระยาอนุมานราชธนมีมากกว่า ๒๐๐ เล่ม สุดที่จะนำมารวบรวมได้หมดในที่นี้ ได้แต่นำมาผลงานมาเรียงลำดับตามตัวอักษรอย่างหยาบ ผู้สนใจสามารถสืบค้นได้จาก บรรณานุกรมงานนิพนธ์ ของศาสตราจารย์พระยาอนุมานราชธน และพระสารประเสริฐ เพิ่มเติม

กถาสริตสาคร (สาครเป็นที่รวมกระแสนิยาย) กถาบิฐและกถามุข แปลจากกาพย์ภาษาสันสกฤต 2499 
กวนอิม 2505 
กามนิต โดย คาร์ล อดอล์ฟ เจเลอรูป แปลเป็นภาษาอังกฤษโดย จอห์น อี โลกี แปลร่วมกับ นาคะประทีป 2503 
การเกิด 2531 
การตาย 
การศึกษาเรื่องประเพณีไทย 2514 
การศึกษาเรื่องประเพณีไทยและชีวิตไทยสมัยก่อน 2515 
การศึกษาวรรณคดีแง่วรรณศิลป์ 2507 
การศึกษาศิลปและประเพณี 2517 
กำเนิดคน 2532 
กินโต๊ะจีน 2501 
ขวัญและประเพณีการทำขวัญ 
ขุมทรัพย์ของเด็กเรื่องคนมีประโยชน์ 2515 
ความรู้เกี่ยวกับวรรณคดีและเทพนิยายสงเคราะห์ 2531 
ความสัมพันธ์ระหว่างศาสนาพราหมณ์ พุทธ และชิน ในแง่ประวัติศาสตร์ 2511 
คำแก้ว 2516 
คำสอนของพระพุทธเจ้า งานแปล 2475 
เครื่องราชูปโภคและเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์ 25?? 
ค่าของวรรณคดี 2503 
จดหมายจากพ่อถึงลูก 
จดหมายโต้ตอบระหว่างเสฐียรโกเศศ กับ ส. ศิวรักษ์ พร้อมด้วยประวัติและข้อเกี่ยวกับพระยาอนุมานราชธน 2514 
ชาติ-ศาสนา-วัฒนธรรม 2513 
ชีวิตของชาวนา 
ชีวิตชาวไทยสมัยก่อน 2510 
ชีวิตพระสารประเสิรฐที่ข้าพเจ้ารู้จัก 2532 
เชื้อชาติ ภาษา และวัฒนธรรม 2498 
โซไรดา นางพญาแห่งทะเลทราย 
ตำนานศุลกากร 2482 
แต่งงาน 2531 
ทศมนตรี 
เทศกาลลอยกระทง เล่นสาดน้ำวันสงกรานต์ ประเพณีทำบุญสวดมนต์เลี้ยงพระ 2500 
เทศกาลสงกรานต์ 2525 
ไทย-จีน 
ท้าววิศวามิตร 2512 
นานานีติ 2513 
นิยายเบงคลี 2515 
นิยายเอกของปาชา 
นิรุกติศาสตร์ 2493 
บันทึกความรู้ 2502 
ประชุมเรื่องพระรามและแง่คิดจากวรรณคดี 2516 
ประติมากรรมไทย โดยศิลป พีระศรี งานแปล 2490 
ประเพณีเรื่องแต่งงานบ่าวสาวของไทย 2501 
ประเพณีการทำบุญสวดมนต์เลี้ยงพระ 2500 
ประเพณีเกี่ยวกับชีวิตของชาวไทยเทศกาลสงกรานต์ 
ประเพณีเกี่ยวกับชีวิตแต่งงาน 
ประเพณีเก่าของไทย ๕ ประเพณีเนื่องในการตาย 2501 
ประเพณีเก่าของไทย ว่าด้วยการเกิด การปลูกบ้านสร้างเรือน ว่าด้วยการตาย 2500 
ประเพณีต่าง ๆ ของไทย 2529 
ประเพณีต่าง ๆ บางเรื่อง 2516 
ประเพณีไทยเกี่ยวกับเทศกาล 2502 
ประเพณีไทยเกี่ยวกับเทศกาลเข้าพรรษา สารท ออกพรรษา 2500 
ประเพณีไทยเกี่ยวกับเทศกาลลอยกระทง 
ประเพณีไทยเก่ยวกับเทศกาลสงกรานต์ 
ประเพณีเนื่องในการเกิด 
ประเพณีเนื่องในการเกิดกับประเพณีเนื่องในการตาย 2510 
ประเพณีเนื่องในการตาย 
ประเพณีเนื่องในการแต่งงานและประเพณีในการปลูกเรือน 2507 
ประเพณีในการสร้างบ้านปลูกเรือน 
ประเพณีเนื่องในเทศกาล 2506 
ประเพณีเบ็ดเตล็ด 2510 
ประเพณีปลูกเรือน-แต่งงาน 2512 
ประเพณีและความรู้ทั่วไป 2498 
ประวัตินานาประเทศ 2515 
ประวัติศาสตร์โลกสมัยโบราณ 
ปลูกเรือน 
ปลูกเรือน-แต่งงาน 
โปแลนด์ราชย์ 2512 
เผชิญหน้ากับพระเจ้านโปเลียน 2514 
พงศาวดารธรรมชาติของสัตว์ 
พระคเณศเทพนิยายสงเคราะห์ ภาค ๔ 
พระราชลัญจกรและตราประจำตัวประจำตำแหน่ง 2493 
พันหนึ่งทิวา 2512 
ฟอลคอน 
ฟื้นความหลัง 2510 
เมืองสวรรค์และผีสาง เทวดา 2515 
รสวรรณคดี 2504 
รู้ไว้ 2509 
เรื่องของชาติไทย 2483 
เรื่องคนมีประโยชน์ 2465 
เรื่องเจดีย์ 2503 
เรื่องไทย-จีน 2478 
เรื่องผีสางเทวดา 2495 
เรื่องพระโพธิสัตว์ 
เรื่องพระโมหมัด นะปีของอิสามิกชน 
เรื่องพระราชลัญจกรและตราประจำตัวประจำตำแหน่ง 
เรื่องเล่นสาดน้ำวันสงกรานต์ เทศกาลลอยกระทง และประเพณีทำบุญสวดมนต์เลี้ยงพระ 
เรื่องวัฒนธรรม 2496 
เรื่องสั้นเกี่ยวกับประเพณีต่าง ๆ เทศกาลลอยกระทง ประเพณีทำบุญสวดมนต์เลี้ยงพระ 
เรื่องแหลมอินโดจีนสมัยโบราณ 2497 
เรื่องอัศจรรย์ของโลก 2504 
ลัทธิ-ศาสนา 2516 
ลัทธิของเพื่อน 2496 
ลัทธิธรรมเนียมและประเพณีของไทย 
เลิกทาสในรัชกาลที่ ๕ 2499 
เล่าเรื่องในไตรภูมิ 
โลกนิติ ไตรพากย์ 2504 
โลกยุคดึกดำบรรพ์ 
วรรณกรรมของเสฐียรโกเศศ 2515 
วรรณกรรมเลือกสรรสำหรับเด็ก 2532 
วรรณคดีที่น่ารู้ 2508 
วัฒนธรรม 
วัฒนธรรมเบื้องต้น 2501 
วัตนธรรมและประเพณีต่าง ๆ ของไทย 
วิจารณ์เรื่องประเพณีทำศพ 2482 
วิวัฒนาการแห่งวัฒนธรรม 2507 
ศาสนาเปรียบเทียบ 2515 
ศิลปสงเคราะห์ โดยศิลป์ พีระศรี งานแปล 2500 
สดุดีเด็ก ๆ 
สมญาภิธานรามเกียรติ์ 
สารานุกรมของเสฐียรโกเศศ 2516 
หิโตปเทศ การผูกมิตร การแตกมิตร สงคราม ความสงบ 2507 
อสูรและยักษ์ต่างกันอย่างไร เทพนิยายสงเคราะห์ ภาค ๒ 
อธิบายนาฏศิลป์ไทย พร้อมด้วยคำนำเรื่องคีตศิลป์ 2494 
อัตชีวประวัติของพระยาอนุมานราชธน 2512 
อารยธรรมยุคดึกดำบรรพ์ 2512 
อาหรับราตรี 2509 
อำนาจแห่งความพยายาม 
อุปกรณ์รามเกียรติ์ 2475



แบบอย่างที่ดีในการดำเนินชีวิต

          เนื่องจากพระยาอนุมานราชธนหรือนามปากกาเสฐียรโกเศศและท่านนาคะประทีปเป็นบุคคลที่น่ายกย่องนับถือเป็นแบบอย่างของปราชญ์ที่ศึกษา เสาะแสวงความรู้ด้วยตัวเอง โดยการค้นคว้าหาความรู้ ถามไถ่ท่านผู้มีปัญญา หรือกระทั่งซักไซ้ไล่เลียงจากเด็กๆ เพื่อให้ได้รู้ในสิ่งที่อยากรู้แต่ยังไม่รู้ ท่านเป็นคนอ่อนน้อมถ่อมตน  การศึกษาในเรื่องใดๆ ของท่านจะตั้งต้นจากง่ายไปหายากเสมอ นั่นคือ จากพื้นฐานไปสู่ความสุขุมลุ่มลึกลงโดย ลำดับ การศึกษาด้วยตนเองของท่าน เช่น ด้านมานุษยวิทยาทางไทยนั้น นับเป็นการวางรากฐานที่สำคัญ สำหรับให้นักวิชาการชั้นต่อมาพัฒนาจนเป็นไทยวิทยา หรือไทยคดีศึกษา เป็นต้น  จากแบบอย่างที่ดีดังกล่าวของท่านทำให้ท่านมีศิษยานุศิษย์มากมายมาฝากตัวเป็นศิษย์ตามแนวทางการแสวงหาความรู้อย่างของไทย โดยฟังคำแนะนำตักเตือนของท่านตลอดเวลา


งานเขียนที่ทำร่วมกับนาคะประทีป

 

          นาคะประทีป มีชื่อจริงว่า "พระสารประเสริฐ" เกิดเมื่อวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน  พ.ศ. ๒๔๓๒  พระสารประเสริฐเป็นผู้ที่มีความแตกฉานทางด้านอักษรศาสตร์ ทั้งบาลี สันสกฤต  ท่านแต่งหนังสือ   เกี่ยวกับวรรณคดีและภาษาศาสตร์ไว้มาก นามปากกาที่ใช ้คือ  " ตรีนาคะประทีป"

          พระสารประเสริฐเคยเป็นอาจารย์วิชาภาษาบาลี ในคณะอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย   และเป็นกรรมการชำระปทานุกรม ของราชบัณฑิตยสถาน

          พระสารประเสริฐมีพระกัลยานมิตรอย่างพระยาอนุมานราชธน ซึ่งเป็นทั้งมิตร     และผู้ร่วมงาน ได้ ร่วมกันสร้างสรรค์บทประพันธ์ ที่ถือได้ว่ามีความงดงามประดับไว้ ในวง   วรรณกรรมมากมาย    ดังเช่น กามนิต  หิโตปเทศ  ลัทธิของเพื่อน เป็นต้น

          นามปากกา  เสฐียรโกเศศนาคะประทีป ถือว่าเป็นนามปากกาคู่แฝดทีโด่งดังเป็นอย่างยิ่ง

 

Share: | View : 468